Als gevolg van het coronavirus ervaren veel organisaties en veel markten uitdagingen, variërend van een scherpe daling van de vraag tot blokkades in de (internationale) logistiek. Ook de energiemarkt ontkomt er niet aan. Supply Value verwacht dat onvoorspelbare olieprijzen de energietransitie zullen versnellen, de samenwerking met ketenpartners en leveranciers anders zal worden ingericht en de lokalisering van de energievraag kansen biedt voor startups.
Onvoorspelbare olieprijzen versnellen energietransitie
Dat de vraag naar en de prijs van olie hard daalden tijdens de corona-crisis is inmiddels oud nieuws. Op een gegeven moment moest er zelfs geld bij om van een vat olie af te komen. Volgens de uitvoerend directeur van het Internationaal Energie Agentschap zal het meer dan een jaar of zelfs langer duren voordat de vraag naar olie weer is wat het was voordat het coronavirus de energiemarkten deed instorten (AFN/Bloomberg, 2020).
Als we naar het verleden kijken, blijkt dat we altijd tot het uiterste gaan in het gebruik van energiebronnen. Wanneer dit gebruik tot negatieve gevolgen leidt, treedt er bijna altijd een verandering op. Enerzijds kan dit betekenen dat we bestaande energiebronnen anders gaan gebruiken of dat we op zoek gaan naar een alternatief. Een goed voorbeeld hiervan is hoe de oliecrisis van 1973 Denemarken dwong om zijn energiebeleid te herzien. Hierdoor werden ze minder afhankelijk van olie ten gunste van hernieuwbare energie.
Maar waarom versnelt een dalende olieprijs de energietransitie? Volgens Mark Lewis, Global Head of Sustainability Research bij BNP Paribas Asset Management, is het op dit moment logischer om te investeren in hernieuwbare energie, vooral wind- en zonne-energie. Juist omdat de risico's van beleggen in olie toenemen. Het is nog maar de vraag of investeringen in olie op de lange termijn worden terugverdiend. Bovendien oefent de samenleving als geheel meer druk uit op regeringen om de uitfasering van fossiele brandstoffen te versnellen. Mark Lewis noemt ook de noodzaak om nu de ontwikkeling van energieopslag te versnellen, waarbij gerichte stimuleringsmaatregelen van de overheid het proces kunnen versnellen.
Concluderend kan worden gesteld dat het effect van de coronacrisis op de energiemarkt zeker gevolgen zal hebben. Hoe snel de energietransitie volledig doorbreekt, valt nog te bezien. Wel kunnen we zeggen dat de huidige daling van de olieprijs het voor oliemaatschappijen nog moeilijker maakt om investeringen in nieuwe olieprojecten te rechtvaardigen. Daar komt bij dat het rendement van investeringen in elektriciteit uit hernieuwbare energie voor langere tijd vaststaat en minder gevoelig is voor schommelingen, waardoor het betrouwbare investeringen zijn.
De samenwerking met ketenpartners en leveranciers is anders opgezet
Crisistijden zijn voor organisaties het moment om zich te richten op het versterken van de organisatie. Een voorbeeld hiervan is wanneer organisaties hun grondstoffen of producten elders of bij meerdere leveranciers inkopen. In de praktijk hebben organisaties slechts één of twee leveranciers voor de productie of levering van deze goederen. Door de coronacrisis kunnen verschillende leveranciers echter niet leveren, wat leidt tot tekorten aan grondstoffen en stagnerende productie verderop in de keten.
De energiemarkt is hierin niet anders: vooral op het gebied van persoonlijke beschermingsmiddelen, die werknemers in het veld moeten dragen, is er de laatste tijd een groot tekort. Dit benadrukt de afhankelijkheid van dat kleine aantal leveranciers. Om een soortgelijke situatie in de toekomst te voorkomen, zullen veel energiebedrijven hun inkoopkanalen herzien op deze afhankelijkheden.
Ze zullen ook hun leverancierspalet evalueren en uitbreiden om minder afhankelijk te zijn van één of enkele leveranciers.
Coronavirus legt zwakke plekken in de samenwerking tussen organisaties bloot en geeft aan welk deel van de energieketen het meest kwetsbaar is voor externe factoren. Door deze kwetsbaarheden te analyseren, kan de samenwerking worden geïntensiveerd en efficiënter worden vormgegeven. Deze efficiëntere en stabielere samenwerking heeft verschillende positieve effecten voor de toekomst. De gevoeligheid voor toekomstige crises neemt bijvoorbeeld af omdat eerder zwakkere punten in de samenwerking worden versterkt. Daarnaast maken de verschillende efficiëntieniveaus in de keten het mogelijk om meer te produceren, waardoor de energievoorziening op langere termijn gewaarborgd blijft. Dit heeft weer tot gevolg dat de gevoeligheid voor toekomstige crises afneemt en de productie toeneemt.
Lokalisatie van de vraag - worden traditionele bedrijven ingehaald door startups?
Tegenwoordig wordt energie op meer plaatsen opgewekt: denk aan zonnepanelen en windturbines op de daken van bedrijfspanden, maar ook op de daken van woonhuizen. Bovendien zijn zon en wind niet te controleren. Deze twee factoren maken energieopwekking minder gecentraliseerd en minder constant. Bovendien zijn er naast de grote spelers in deze markt allerlei kleine en middelgrote partijen die energie leveren.
Dit heeft gevolgen voor vormen van netbeheer. Volgens het Rathenau Instituut was het balanceren van het elektriciteitsnet tot voor kort de taak van de nationale netbeheerder. Bij lokale energieopwekking krijgen regionale netbeheerders echter ook meer verantwoordelijkheid. Gegevens over elektriciteitsverbruik en -opwekking zijn hierbij cruciaal. Deze gegevens maken vraagsturing op basis van aanbod mogelijk en stellen partijen in staat om de energietransitie te helpen versnellen met nieuwe datagedreven businessmodellen. Digital innovaties zijn al in volle gang, door zowel grote als kleinere spelers in de markt. Grote bedrijven zoals TenneT stabiliseren het elektriciteitsnet vanuit het perspectief van de consument met behulp van gedistribueerde energieopslag op basis van blockchaintechnologie. Maar ook kleinere bedrijven innoveren volop. Er wordt bijvoorbeeld geëxperimenteerd met "virtuele" (lees: gedistribueerde) energiecentrales (Rathenau Instituut, 2020).
Op dit moment zien we dat de corona-crisis er op korte termijn voor zorgt dat beslissingen op het gebied van duurzaamheid worden uitgesteld. De verwachting is dat er na corona juist meer geïnvesteerd zal worden in duurzame energie, waardoor de lokalisering van de energievoorziening zich nog sneller zal ontwikkelen. Als grote partijen niet snel genoeg zijn, is de kans groot dat ze worden ingehaald door kleinere spelers in de markt.
Zoals geschetst ondervindt de energiemarkt ook sterke effecten van de coronacrisis. Waar de onmiddellijke effecten een bedreiging vormen voor gevestigde bedrijven en de bijbehorende banen, zien we op de langere termijn verschillende positieve ontwikkelingen, geholpen door het doorbreken van patronen door deze crisis. U kunt het inzicht hieronder downloaden.
